Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Son-Rise (Σον Ράιζ)

 

Το Πρόγραμμα "Son-Rise" διδάσκει ένα συγκεκριμένο και ολοκληρωμένο σύστημα θεραπείας και εκπαίδευσης, το οποίο σχεδιάστηκε για να βοηθήσει τις οικογένειες και όσους φροντίζουν τα παιδιά να καταστήσουν ικανά τα παιδιά προκειμένου να βελτιωθούν σε όλες τις περιοχές, της μάθησης, ανάπτυξης, επικοινωνίας και απόκτησης δεξιοτήτων. Προσφέρει εκπαιδευτικές τεχνικές, στρατηγικές και αρχές για το σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη διατήρηση ενός προγράμματος ενθαρρυντικού, πολύ ενεργητικού, εξατομικευμένου, με έδρα το σπίτι και έχοντας ως κέντρο το παιδί. 

Μετάφραση για το NOESI.gr
Ελευθερία Τσίτου 
Απόφοιτη ΦΠΨ Ιωαννίνων (με κατεύθυνση Ψυχολογία)

Λίγα λόγια για την ιστορία του προγράμματος

Το Πρόγραμμα Son-Rise δημιουργήθηκε από τους συγγραφείς / δασκάλους Barry ("Bears") Neil Kaufman και Samahria Lyte Kaufman, όταν ο γιος τους, Raun, διαγνώστηκε ως σοβαρά και ανίατα αυτιστικός. Οι Kaufmans σχεδίασαν ένα πρόγραμμα καινοτόμο με έδρα το σπίτι και έχοντας το παιδί στο επίκεντρο σε μια προσπάθεια να πλησιάσουν το αγοράκι τους. Το πρόγραμμα των Kaufmans σηματοδότησε την πλήρη απομάκρυνση από τις προϋπάρχουσες θεραπευτικές μεθόδους. Κατά το ζεύγος, μετέτρεψε τον Raun από ένα βουβό και αποσυρμένο παιδί με δείκτη νοημοσύνης κάτω του 30 σε ένα νεαρό με υψηλή λεκτική επικοινωνία και κοινωνική αλληλεπίδραση με δείκτη νοημοσύνης κοντά στην ιδιοφυία. Χωρίς να δίνει ιδιαίτερη σημασία στην προηγούμενη κατάστασή του, ο Raun αποφοίτησε από ένα πανεπιστήμιο της Άιβι Λιγκ (Ivy League University) και πήγε να γίνει ο διευθυντής ενός εκπαιδευτικού κέντρου για παιδιά σχολικής ηλικίας. Επί του παρόντος διδάσκει οικογένειες και άτομα στο Θεραπευτικό Κέντρο Αυτισμού της Αμερικής. Μετά τη δημοσίευση του πρώτου σε πωλήσεις βιβλίου, Son-Rise (τώρα ανανεωμένο σε «Son-Rise: Ένα θαύμα αγάπης») και το βραβείο από το NBC για την ταινία «Son-Rise: Ένα θαύμα αγάπης», οι Kaufmans κατακλύστηκαν από αιτήματα για βοήθεια. Ανταποκρινόμενοι στο αίτημα αυτό, οι Kaufmans ίδρυσαν το Ινστιτούτο Επιλογής και το Θεραπευτικό Κέντρο Αυτισμού της Αμερικής, όπου προσφέρουν το Πρόγραμμα Son-Rise από το 1983.

 

Τι είναι ο αυτισμός σύμφωνα με το Son-Rise

Ο αυτισμός είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή. Αυτό σημαίνει ότι εμφανίζεται στην πρώιμη παιδική ηλικία και επηρεάζει όλες τις πτυχές ανάπτυξης ενός παιδιού. Η λέξη Αυτισμός χρησιμοποιήθηκε πρώτα ως διάγνωση το 1943 από τον Dr. Leo Kanner (Kanner, 1943) στο Νοσοκομείο Maryland’s Johns Hopkins, όπου έπειτα από μελέτη 11 παιδιών διέγνωσε πρώιμο παιδικό αυτισμό. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών, 1 στα 150 παιδιά 8 ετών στις ΗΠΑ είχε διαγνωστεί με αυτισμό. Ο αυτισμός αυξάνεται με ρυθμό 10-17% το χρόνο (Εταιρεία Αυτισμού της Αμερικής) και είναι 4 φορές πιο διαδεδομένος στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια. 

Η διάγνωση του αυτισμού εστιάζει στην επίδραση σε τρεις συγκεκριμένους τομείς ανάπτυξης. Αυτοί οι 3 τομείς είναι γνωστοί ως η "τριάδα των ελλειμμάτων", αυτή είναι: κοινωνική ανάπτυξη, επικοινωνία και επαναληπτικές συμπεριφορές και περιορισμένα ενδιαφέροντα (Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, 1994, Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, 1994).

Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα με αυτισμό τείνουν να δυσκολεύονται να αντιληφθούν την οπτική γωνία ενός άλλου ή ακόμη αποδίδουν διανοητικές καταστάσεις σε άλλους ανθρώπους (κοινώς γνωστό ως τύφλωση του νου ή έλλειψη της Θεωρίας του Νου) και μπορεί να εμφανίσουν έλλειψη ενσυναίσθησης. Οι διαταραχές στην επικοινωνία μπορεί να ποικίλουν από καθόλου χρήση της γλώσσας ως την έλλειψη ικανότητας να έχουν ρευστές και δημιουργικές συζητήσεις. Οι επαναληπτικές συμπεριφορές (συχνά αναφερόμενες και ως "εμμονές") μπορεί να είναι μορφές κινητικών ενεργειών (αδρές ή χονδροειδείς κινήσεις), στερεότυπα μη λεκτικά σχήματα (συχνά αποκαλούμενα ως "σενάρια") ή εμπλέκουν ασυνήθιστα αισθητηριακά ερεθίσματα (π.χ. περιστρέφουν ή ρίχνουν αντικείμενα ή παρακολουθούν κινήσεις). Άλλα άτομα με αυτισμό μπορεί να έχουν πιο συνηθισμένα ενδιαφέροντα αλλά έχουν μια ασυνήθιστα περιορισμένη ποικιλία ενδιαφερόντων ή εμμένουν σε κάποια ενδιαφέροντα. Αυτές οι αναπτυξιακές διαφορές τείνουν να εμφανίζονται μεταξύ 18 και 36 μηνών. 

Τα άτομα με αυτισμό συχνά εμφανίζουν και σημαντικές δυνατότητες. Πολλά άτομα με αυτισμό έχουν υψηλές δεξιότητες συστηματοποίησης, που είναι "ο οδηγός για να αναλύσει κανείς αντικείμενα και καταστάσεις, να κατανοήσει τη δομή τους και να προβλέψει τη μελλοντική τους συμπεριφορά" (Baron-Cohen, 2005, σσ. 110). Αυτό μπορεί να παρουσιαστεί σαν ένα έντονο ενδιαφέρον στην ακολουθία προγραμμάτων, για παράδειγμα, ή μια σχεδόν διαισθητική αίσθηση του πώς να προγραμματίζει ένα υπολογιστή. Άλλα γνωσιακά σχήματα έχουν αναδυθεί μέσω έρευνας. Για παράδειγμα, τα άτομα με αυτισμό τείνουν να δείχνουν μια συναίσθηση των λεπτομερειών και μια ικανότητα αντίληψης των ερεθισμάτων σε κομμάτια, πάνω του μέσου όρου (π.χ. Happe, 1999). Μερικά άτομα με αυτισμό έχουν ανώτερες ικανότητες σε ξεχωριστούς τομείς, όπως είναι τα μαθηματικά, η μουσική ή η τέχνη (συχνά αναφερόμενοι ως νησίδα ικανοτήτων). 

Ο αυτισμός είναι ένα φάσμα διαταραχών, σήμερα κοινώς γνωστό ως Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μια ευρεία ποικιλία της σοβαρότητας του αυτισμού. Μερικά άτομα με ΔΑΦ μιλούν πολύ και συζητούν, ενώ άλλοι μπορεί να μη χρησιμοποιούν καθόλου λεκτικές μορφές επικοινωνίας. Παρομοίως, μερικά άτομα με ΔΑΦ είναι πολύ αποσυρμένα απ’ όλες τις κοινωνικές μορφές αλληλεπίδρασης, ενώ άλλα έχουν οικογένειες και δουλειές. Τα άτομα με ΔΑΦ εξετάζονται σαν να έχουν μια ευρεία κλίμακα δεικτών ευφυΐας. 

Οι ΔΑΦ έχουν παραδοσιακά θεωρηθεί ως μια ψυχολογική ή συμπεριφορική διαταραχή. Κάποιοι νεότεροι θεωρητικοί υπέθεσαν ότι προκαλείται από γονεϊκή συναισθηματική απόσυρση (π.χ. "μητέρες-ψυγεία", Bettelheim, 1967). Αυτή η ιδέα είχε απαξιωθεί πριν καιρό. Μια διάγνωση με ΔΑΦ εξακολουθεί να γίνεται με βάση την παρατήρηση της συμπεριφοράς. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει καμιά γενετική, χημική ή νευρολογική εξέταση για τον αυτισμό, παρόλο που όλα αυτά τα πράγματα έχουν αποδειχθεί ότι είναι καθοριστικής σημασίας για την αιτιολογία της διαταραχής (δείτε Πιθανές Αιτίες). Υπάρχουν πολλές αποδείξεις ότι οι ΔΑΦ είναι πρωτίστως μια νευροβιολογική διαταραχή. Δηλαδή, ότι οι χαρακτηριστικές κοινωνικές, επικοινωνιακές και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές από τις οποίες έχει διαγνωστεί η διαταραχή, είναι οι αναπτυξιακές συνέπειες ενός εγκεφάλου, που είναι θεμελιωδώς δικτυωμένος και οργανωμένος με διαφορετικό τρόπο (π.χ. Baron-Cohen, 2005). Μέχρι σήμερα πάντως, δεν υπάρχει σαφής, συμφωνημένη αιτία του αυτισμού. 

Διαβάστε ακόμη από το NOESI.gr στο ειδικό αφιέρωμα για τον αυτισμό:
Οδηγός διαταραχών: Αυτισμός

Τι κάνει το Πρόγραμμα Son-Rise διαφορετικό;

Το Πρόγραμμα Son-Rise ήταν το πρώτο που πρότεινε ότι τα παιδιά με αυτές τις διαγνώσεις έχουν το δυναμικό για εξαιρετική θεραπεία και ανάπτυξη. Το Πρόγραμμα Son-Rise εισήγαγε μια νέα εκπαιδευτική μέθοδο θεραπείας, η οποία περιλάμβανε τη συνένωση των παιδιών και όχι το διαχωρισμό τους. Το πρόγραμμα τοποθετεί τους γονείς ως βασικούς δασκάλους, θεραπευτές και διευθυντές των δικών τους προγραμμάτων και χρησιμοποιεί το σπίτι ως το καλύτερο περιβάλλον για ανατροφή, στο οποίο θα βοηθήσουν τα παιδιά τους. Το Πρόγραμμα Son-Rise προτείνει ότι ο σεβασμός και η εις βάθος φροντίδα θα μπορούσε να είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας, που επηρεάζει το κίνητρο ενός παιδιού για μάθηση, και απ’ την αρχή έχει κάνει την αγάπη και την αποδοχή ένα ουσιαστικό μέρος κάθε εκπαιδευτικής διαδικασίας. Υιοθετώντας αυτή τη στάση, ψάχνουμε αρχικά να δημιουργήσουμε δεσμούς και ένα ασφαλές περιβάλλον. Έπειτα εφαρμόζουμε ήχο, εκπαιδευτικές στρατηγικές δοκιμασμένες στο χρόνο που άρχισαν με το Πρόγραμμα Son-Rise. Αυτές οι αρχές εξακολουθούν να αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της προσέγγισής μας.

Πώς ωφελούνται τα παιδιά με αναπηρία από τις αρχές και τις τεχνικές του Προγράμματος Son-Rise;

  • Η συμμετοχή στις επαναληπτικές και τελετουργικές συμπεριφορές ενός παιδιού παρέχει το κλειδί για το ξεκλείδωμα του μυστηρίου αυτών των συμπεριφορών και διευκολύνει τη βλεμματική επαφή, τη κοινωνική ανάπτυξη και την ένταξη των άλλων στο παιχνίδι.
  • Η αξιοποίηση του κινήτρου του κάθε παιδιού προάγει τη μάθηση και δημιουργεί τα θεμέλια για εκπαίδευση και απόκτηση δεξιοτήτων.
  • Η διδασκαλία μέσω διαδραστικού παιχνιδιού έχει ως αποτέλεσμα την ενεργή και ουσιαστική κοινωνικοποίηση και επικοινωνία.
  • Η χρήση ενέργειας, διέγερσης και ενθουσιασμού απασχολεί το παιδί και εμπνέει μια συνεχή αγάπη μάθησης και αλληλεπίδρασης.
  • Η υιοθέτηση μιας μη κριτικής και αισιόδοξης στάσης μεγιστοποιεί την απόλαυση, την προσοχή και την επιθυμία του παιδιού σε κάθε σημείο του Προγράμματος Son-Rise.
  • Η τοποθέτηση του γονέα ως η πιο σημαντική και διαρκής πηγή γνώσεων του παιδιού παρέχει μια συνεπής και πειστική εστίαση στην κατάρτιση, την εκπαίδευση και την έμπνευση.
  • Η δημιουργία ενός ασφαλούς έργου / παιχνιδιού και χωρίς να αποσπάται η προσοχή διευκολύνει το βέλτιστο περιβάλλον για μάθηση και ανάπτυξη.